Яўген Мікалаевіч Пашанцаў, доктар гістарычных навук, галоўны навуковы супрацоўнік Цэнтра новых выклікаў і пагроз Інстытута актуальных міжнародных праблем Дыпламатычнай акадэміі МЗС Расіі, прафесар факультэта міжнародных адносін СПбДУ, прачытаў на факультэце міжнародных адносін БДУ лекцыю «Штучны інтэлект і інфармацыйна-псіхалагічная бяспека: магчымыя рызыкі для Беларусі і Расіі». На яго думку, Беларусь і Расія сутыкаюцца з унутранымі і знешнімі пагрозамі інфармацыйна-псіхалагічнай бяспекі з дапамогай зламыснага выкарыстання штучнага інтэлекту (ЗВШІ). Прычым апошнія відавочна ўзмацняюцца па меры росту міжнароднай напружанасці, правядзення краінамі НАТА актыўнай гібрыднай вайны супраць дзвюх краін.
ЗВШІ носіць характар наўмыснага антысацыяльнага дзеяння, якое можа выяўляцца як у відавочнай, так і ва ўтоенай форме. Зламысныя акторы ў шматлікіх краінах (ад асобных злачынцаў да ўплывовых груп інтарэсаў і карумпаваных дзяржаўных інстытутаў) ужо выкарыстоўваюць ЗВШІ для дасягнення сваіх мэт. У апошнія гады ЗВШІ прадэманстравала вялікі патэнцыял для падрыву інфармацыйна-псіхалагічнай бяспекі. Нягледзячы на значную і хутка растучую колькасць навуковых публікацый, прысвечаных тэхнічным аспектам ЗВШІ, яго агульным сацыяльна-эканамічным і палітычным наступствам, а таксама першым спробам класіфікацыі ЗВШІ, існуе мала даследаванняў, прысвечаных сістэмнаму разгляду ЗВШІ ў кантэксце інфармацыйна-псіхалагічнай бяспекі.
Відавочна, што з развіццём сістэм ШІ у розных дзяржавах верагоднасць выкарыстання канкрэтных ШІ-тэхналогій зламыснага ўздзеяння ў незаконных мэтах узрастае. Толькі адзін прыклад, які прагучаў на лекцыі: Беларусь апынулася на другім месцы ў свеце па долі карыстальнікаў, схільных да кібератакаў. Такі паказчык склаў 43,5 адсотка. Пра гэта заявіў на прэс-канферэнцыі "Вынікі года ў кібербяспецы" прадстаўнік Kaspersky у Беларусі. Расія ў рэйтынгу па кібератаках апынулася на першай пазіцыі. Галоўнай пагрозай для карыстальнікаў і арганізацый у 2024 годзе стаў фішынг. Таксама, па дадзеных Kaspersky, са з'яўленнем ШІ ўзнікла новая пагроза ад зламыснікаў у выглядзе дыпфейкаў – выяў, відэа ці аўдыё, створаных з дапамогай нейронавых сетак. Людзі ўжо дабіліся пэўнага прагрэсу ў відэакантэнце і зараз пераключыліся на аўдыё. Відэадыпфейкі досыць лёгка выявіць, але з аўдыё будзе цяжэй, таму яны і лічацца больш небяспечнымі. Аднак статыстыкі па выкарыстанні дыпфейкаў у шкодных мэтах у Беларусі пакуль яшчэ няма. Што тычыцца Расіі, выпадкі ўзлому расійскіх інфармацыйных рэсурсаў і выкарыстання дыпфейкаў з удзелам расійскага прэзідэнта ў інфармацыйна-псіхалагічнай вайне паказваюць, што ЗВШІ можа выкарыстоўвацца адкрыта ў мэтах сацыяльна-палітычнай дэстабілізацыі. У цяперашні час магчымасці расійскай дзяржавы данесці да сусветнай супольнасці свой пункт гледжання ўскладнены тым фактам, што кампаніі, якія развіваюць найбольш папулярныя англамоўныя сацыяльныя сеткі, грунтуюцца ў ЗША і знаходзяцца пад уплывам антырасійскі настроеных сіл. Гэта прымушае Расію развіваць альтэрнатыўныя сацыяльныя сеткі, якія змогуць забяспечыць шырокі ахоп аўдыторыі за нацыянальнымі межамі .
Уяўляецца надзённай неабходнасцю развіваць супрацоўніцтва ў рамках Саюзнай дзяржавы Беларусі і Расіі з мэтай сумеснай распрацоўкі мер процідзеяння ЗВШІ, у тым ліку тых, пры якіх выкарыстоўваюцца персанальныя дадзеныя. Як адзначыў Прэзідэнт Беларусі А.Р. Лукашэнка, "магутныя стартавыя ўмовы беларуска-расійскай інтэграцыі стварылі трывалы фундамент яе ўстойлівасці і шырокія магчымасці для развіцця ў ваеннай, эканамічнай і палітычнай сферах", і процідзеянне практыцы ЗВШІ можа стаць спрыяльнай глебай для распрацоўкі сумесных рашэнняў у сферы бяспекі. Дамова паміж Расійскай Федэрацыяй і Рэспублікай Беларусь аб гарантыях бяспекі ў рамках Саюзнай дзяржавы падкрэслівае неабходнасць нарошчвання сумесных намаганняў для эфектыўнага рэагавання на сучасныя выклікі і пагрозы ў рамках агульнай абароннай прасторы.
Пакуль міжнароднае супрацоўніцтва ў вельмі напружанай абстаноўцы ўяўляецца магчымым рэалізаваць не на глабальным узроўні, а ў рамках уплывовых міжнародных аб'яднанняў і арганізацый, у якіх нашы краіны адыгрываюць важную ролю, такіх як БРІКС, ШАС, ЕАЭС і АДКБ і інш., не зачыняючы дзверы для пагадненняў у больш шырокіх фарматах пры больш спрыяльных умовах. Акрамя таго, міждзяржаўнае супрацоўніцтва таксама неабходна для вызначэння ўзаемасувязі паміж персанальнымі дадзенымі і ШІ і ўстанаўлення міждысцыплінарных стандартаў. Больш за тое, вельмі важна не толькі вызначыць выпадкі, у якіх выкарыстанне персанальных дадзеных для ШІ будзе разглядацца як парушэнне правоў, але і распрацаваць меры па іх абароне, аж да абмежавання выкарыстання і далейшага развіцця ШІ пры пэўных умовах.
{gallery}2025/2025_04_22{/gallery}